Khi trí thông minh trở thành tiền tệ

Hey, lại là hắn đây.

Chiều nay hắn ngồi ăn cơm, vừa ăn vừa nghĩ về AI. Nghĩ một hồi hắn nhận ra, cho dù thế giới có tạo ra những cỗ máy thông minh đến đâu, cuối cùng hắn vẫn phải ăn. AI có thể viết code, làm toán, đọc sách, nghiên cứu cả đêm mà không biết mệt. Nhưng hắn thì đến sáu giờ chiều vẫn phải đá 1 bát phở, rồi mới ngủ ngon được. Có khi tương lai của nhân loại, sau một vòng rất dài, lại quay trở về với hai thứ vô cùng căn bản: điện và thức ăn.

Khi trí thông minh không còn khan hiếm

Trong phần lớn lịch sử, trí thông minh là một tài sản rất đắt. Muốn có một bác sĩ giỏi, xã hội phải nuôi một đứa trẻ lớn lên, cho nó đi học hơn hai mươi năm, rồi để nó trải qua thêm nhiều năm làm việc và tích lũy kinh nghiệm. Một kỹ sư, luật sư hay nhà nghiên cứu cũng vậy. Đằng sau một giờ lao động trí óc là hàng chục năm hình thành một con người.

AI đang từng bước thay đổi cấu trúc ấy. Trí thông minh bắt đầu được đóng gói thành một dịch vụ. Hôm nay chúng ta trả vài chục đô mỗi tháng để trò chuyện với một AI. Ngày mai một doanh nghiệp có thể thuê hàng nghìn agent để viết phần mềm, chăm sóc khách hàng, nghiên cứu thị trường, phân tích tài chính hay vận hành những công việc mà trước đây cần cả một văn phòng đầy người.

Khi đó, trí thông minh không còn hoàn toàn được đo bằng số người chúng ta sở hữu. Nó bắt đầu được đo bằng lượng trí thông minh mà chúng ta có thể gọi ra bất cứ lúc nào. Một công ty nhỏ với mười người nhưng có một đội quân AI phía sau có thể tạo ra lượng công việc từng cần hàng trăm người. Một quốc gia không quá đông dân nhưng sở hữu năng lực tính toán khổng lồ cũng có thể tạo ra một lượng lao động trí óc lớn hơn rất nhiều quy mô dân số của mình. Trí thông minh, theo một nghĩa nào đó, đang dần trở thành một loại hàng hóa. Và khi một thứ từng rất khan hiếm trở nên dồi dào, giá trị thường bắt đầu chảy xuống những thứ cần thiết để tạo ra nó.

Điện bắt đầu biết suy nghĩ

Phía sau một câu trả lời tưởng như vô hình của AI là một thế giới rất vật chất. Có chip, có trung tâm dữ liệu, có hệ thống làm mát, có máy biến áp, có những đường dây truyền tải chạy hàng nghìn cây số. Và cuối cùng, tất cả đều cần điện.

Ngày trước điện dùng để thắp sáng căn nhà, chạy máy giặt, vận hành nhà máy và kéo những đoàn tàu đi qua thành phố. Bây giờ chúng ta bắt đầu dùng điện cho một việc hoàn toàn mới: chúng ta dùng điện để suy nghĩ.

Một trung tâm dữ liệu AI về bản chất có thể được nhìn như một nhà máy biến điện năng thành trí thông minh. Điện đi vào một đầu, ở đầu kia xuất hiện code, hình ảnh, nghiên cứu, thiết kế, quyết định và hàng triệu giờ lao động trí óc. Trong thời đại công nghiệp, quốc gia nào sở hữu nhiều dầu mỏ, than đá và nhà máy có một lợi thế rất lớn. Trong thời đại AI, năng lượng vẫn quan trọng như vậy, chỉ khác rằng một phần năng lượng ấy không còn dùng để vận hành cơ bắp của nền kinh tế nữa. Nó vận hành bộ não.

Bởi thế cuộc đua AI cuối cùng có thể không chỉ là cuộc đua xem ai có mô hình thông minh nhất. Một mô hình rất thông minh nhưng không đủ điện để chạy cũng giống như sở hữu một thành phố đầy thiên tài nhưng không có cơm cho họ ăn. Trí thông minh càng rẻ, điện nuôi trí thông minh càng đáng giá.

Và con người vẫn phải ăn

Ở đầu còn lại của nền văn minh là một thứ bình thường hơn nhiều: food. AI có thể tạo ra một triệu lập trình viên trong những trung tâm dữ liệu, nhưng nó chưa thể tạo ra một triệu hecta đất màu mỡ. Phần mềm có thể được sao chép gần như vô hạn, nhưng một hạt lúa vẫn cần đất, nước, ánh sáng và thời gian để trưởng thành. Đây là nơi thế giới số va vào giới hạn của thế giới vật chất.

Suốt vài chục năm qua, con người bị hấp dẫn bởi những tài sản có khả năng mở rộng gần như vô hạn. Một phần mềm có thể phục vụ thêm một triệu người với chi phí rất nhỏ. Một mô hình AI có thể đồng thời trò chuyện với hàng triệu người. Tri thức có thể được sao chép chỉ bằng một cú nhấp chuột. Nhưng đất không thể copy, nước sạch không thể download, một mùa vụ cũng không thể tăng tốc bằng cách mua thêm GPU. Và tám tỷ con người vẫn phải ăn mỗi ngày.

Nếu AI tiếp tục làm giảm sự khan hiếm của lao động trí óc, con người có thể bắt đầu nhìn lại những thứ lâu nay bị xem là quá bình thường. Đất nông nghiệp, nguồn nước, năng lượng, hệ thống sản xuất và phân phối thực phẩm không hào nhoáng như một mô hình AI mới. Nhưng chúng lại nằm gần đáy của kim tự tháp hơn. Không có AI, một xã hội vẫn có thể tồn tại. Không có thức ăn, mọi câu chuyện khác kết thúc khá nhanh.

Hai dòng năng lượng của nền văn minh

Nhìn theo cách ấy, thế giới tương lai có thể vận hành quanh hai dòng năng lượng. Điện nuôi trí thông minh, thức ăn nuôi con người.

Một bên là những cánh đồng điện mặt trời, nhà máy hạt nhân, thủy điện, khí đốt, lưới truyền tải và những trung tâm dữ liệu khổng lồ. Điện chảy qua đó, đi vào những con chip và biến thành trí thông minh. Một bên là đất, nước, ánh sáng, cây trồng, vật nuôi, nhà máy chế biến và mạng lưới logistics. Năng lượng mặt trời đi qua đó, biến thành thức ăn rồi trở thành năng lượng cho con người. Hai hệ thống nhìn rất khác nhau, nhưng cuối cùng đều đang làm cùng một việc: nuôi những bộ não. Một bộ não làm bằng silicon, một bộ não làm bằng thịt.

Ở giữa chúng là tiền, tài sản, công ty, thị trường chứng khoán và hàng nghìn lớp tài chính mà con người xây lên để phân phối quyền sử dụng những nguồn lực ấy. Có thể vì sống quá lâu trong thời đại tài chính, chúng ta quen nhìn sự giàu có bằng tiền. Nhưng tiền suy cho cùng chỉ là một lời hứa rằng trong tương lai chúng ta có thể đổi nó lấy một thứ gì đó. Nếu một ngày có rất nhiều tiền nhưng không đủ điện, tiền không thể tự chạy một trung tâm dữ liệu. Nếu có rất nhiều tiền nhưng không đủ lương thực, tiền cũng không thể tự biến thành một bữa cơm.

Càng đi sâu vào thế giới AI, hắn càng có cảm giác nhân loại không thực sự rời xa thế giới vật chất như chúng ta từng tưởng. Ngược lại, chúng ta đang quay trở lại với nó. Sau phần mềm là chip. Sau chip là điện. Sau điện là đồng, uranium, khí đốt, nước, đất đai và những đường dây truyền tải. Sau tất cả những bộ óc nhân tạo ấy vẫn là hàng tỷ con người cần một bữa tối.

Có khi vài chục năm nữa, khi trí thông minh đã trở nên rẻ và có mặt ở khắp nơi như Internet hôm nay, những tài sản quan trọng nhất của thế giới lại là những thứ tổ tiên chúng ta đã tranh giành suốt hàng nghìn năm: năng lượng, đất, nước và thức ăn.

Chỉ có một điều đã khác. Ngày xưa con người dùng điện để chạy máy. Ngày mai, chúng ta dùng điện để suy nghĩ.

❤️ cowriter aethery