Vỉa hè - tư duy của cả xã hội

Có những thứ chỉ đẹp khi đứng cạnh nhau. Một viên gạch đẹp thì dễ tìm, một đoạn vỉa hè đẹp cũng chẳng khó xây. Nhưng để hàng nghìn đoạn vỉa hè trước hàng nghìn tòa nhà khác nhau có thể nối vào nhau một cách tự nhiên, đó lại là chuyện của cả một thành phố

Hồi ở Singapore, hắn cứ bị cuốn hút bởi những lối đi bộ rộng rãi, cây xanh và những đoạn dốc nhỏ nối vỉa hè với mặt đường. Hắn từng kể về điều đó trong bài Singapore có rất nhiều thứ hay ho. Khi ấy, hắn nghĩ rằng đằng sau một hệ thống vỉa hè như vậy phải có sự nhường nhịn và đồng thuận của rất nhiều người. Bây giờ tìm hiểu kỹ hơn, hắn nhận ra sự đồng thuận ấy còn được nuôi dưỡng bằng một thứ ít lãng mạn hơn nhiều: những quy tắc

Một con phố không thể được thiết kế riêng lẻ

Singapore không có một mẫu gạch bắt mọi con đường phải lát giống nhau. Thay vào đó, họ có những quy chuẩn kỹ thuật chung và những hướng dẫn thiết kế riêng cho từng khu vực. Cơ quan Tái phát triển Đô thị, URA, không chỉ nhìn vào một tòa nhà đẹp hay xấu. Họ còn quan tâm tầng trệt của nó kết nối ra sao với con phố, lối đi có liên tục không, và người đi bộ có thể đi từ công trình này sang công trình khác mà không gặp trở ngại hay không

Ở Paya Lebar Central chẳng hạn, hướng dẫn thiết kế của URA còn quy định những lối đi có mái che và lối đi ngoài trời chủ yếu sử dụng vật liệu có sắc vàng be ấm, với bề mặt trông giống đá tự nhiên. Khi các công trình mới xuất hiện, phần đường đi bộ lân cận cũng có thể phải được nâng cấp cho phù hợp với diện mạo chung của khu vực. Mỗi tòa nhà có thể mang một cá tính riêng, nhưng khi bước ra đường, tất cả cùng tham gia vào một bản thiết kế lớn hơn

Thậm chí, Singapore còn có cách dung hòa lợi ích của chủ đầu tư với lợi ích công cộng. Những lối đi có mái che đáp ứng điều kiện về vị trí, chiều rộng và khả năng sử dụng công cộng có thể không bị tính vào tổng diện tích sàn dùng để kiểm soát quy mô công trình. Nói nôm na, thành phố không chỉ yêu cầu doanh nghiệp dành chỗ cho người đi bộ, mà còn thiết kế cơ chế để việc ấy bớt trở thành một sự thiệt thòi

Sự đồng bộ nằm trong những chi tiết rất nhỏ

Theo tiêu chí thiết kế hạ tầng của LTA, lối đi bộ độc lập xây mới được nâng chiều rộng tiêu chuẩn từ 1,5 m lên 1,8 m, đủ để hai người dùng xe lăn thông thường tránh nhau. Còn với những lối đi có mái che, URA quy định phần chiều rộng thông thoáng tối thiểu có thể là 3 m ở khu trung tâm hoặc gần ga tàu, 2,4 m ở những vị trí xa hơn một chút và 2 m ở các nơi còn lại. Tùy khu vực và lượng người đi bộ, yêu cầu cụ thể có thể cao hơn

Những con số ấy nghe chẳng có gì đặc biệt, cho đến khi một người đẩy xe em bé, một người lớn tuổi hay một người sử dụng xe lăn cần đi qua cùng một đoạn đường. Khi đó, vài chục centimet không còn là chuyện kỹ thuật. Nó quyết định ai có thể di chuyển thoải mái, và ai phải tìm người giúp mình

Vẻ đẹp của vỉa hè, theo cách đó, không chỉ nằm ở màu gạch hay hàng cây. Nó còn nằm ở việc người thiết kế đã nghĩ đến những người mình chưa từng gặp

Xây đẹp đã khó, sửa lại cho đẹp còn khó hơn

Có một chi tiết khiến hắn chú ý nhất khi đọc quy chuẩn thi công trên đường công cộng của LTA, bản tháng 4/2026. Khi đào một vỉa hè lát gạch để thi công rồi hoàn trả, gạch mới phải phù hợp với màu sắc và bề mặt xung quanh. Phần lát lại phải trải hết chiều rộng lối đi, với chiều dài theo quy định đến 6 m hoặc đến mạch nối gần nhất nếu ngắn hơn, tạo thành một mảng hình chữ nhật. Nếu không tìm được gạch phù hợp, phương án thay thế còn phải được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận

Nghĩa là người ta không chỉ quan tâm đoạn vỉa hè trông như thế nào trong ngày khánh thành. Họ còn quan tâm nó sẽ trông ra sao sau lần sửa ống nước thứ nhất, lần kéo cáp thứ mười, hay nhiều năm sau khi những người đặt viên gạch đầu tiên đã rời đi

Phía sau đó còn có Street Works Act, đạo luật yêu cầu công việc trên đường công cộng phải được chấp thuận trước, đồng thời trao quyền cho cơ quan quản lý đặt yêu cầu về thiết kế, thi công và hoàn trả. Một đoạn vỉa hè vì thế không đơn thuần là chuyện riêng của nhà thầu, hay của tòa nhà nằm ngay bên cạnh nó

Hắn chợt nghĩ, một thành phố có thể trở nên đẹp đẽ không phải vì tất cả mọi người đều có gu thẩm mỹ giống nhau. Mà vì những quyết định riêng lẻ, từ xây mới đến sửa chữa, đều phải tôn trọng một lời hứa chung

Trước đây hắn nhìn vỉa hè Singapore như thành quả của sự hy sinh và đồng thuận. Giờ hắn muốn bổ sung thêm một điều: thiện chí rất quý, nhưng thiện chí cần có luật lệ, tiêu chuẩn và những cơ chế công bằng để tồn tại lâu dài. Người ta không thể trông chờ hàng nghìn chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị sửa chữa tự nhiên cùng làm đúng một điều, qua hết năm này đến năm khác

Vậy nên, nếu một ngày chúng ta muốn có những vỉa hè đẹp hơn, biết đâu câu hỏi đầu tiên không phải là nên chọn loại gạch nào. Mà là ai sẽ giữ cho những viên gạch ấy còn đẹp, sau khi người xây chúng đã đi xa

❤️ cowriter aethery