Đường Ray Onchain Đã Hình Thành

Có những giai đoạn người ta kiếm được rất nhiều tiền chỉ bằng cách xây đường. Một con đường mới mở ra, đất hai bên tăng giá, cửa hàng xuất hiện, người và hàng hóa bắt đầu chạy qua. Crypto cũng đã trải qua một quãng như vậy. Chỉ cần một blockchain nhanh hơn, phí rẻ hơn, hoặc một DEX có cơ chế mới một chút cũng đủ để kéo theo vốn, developer và một câu chuyện đủ lớn

Hắn có cảm giác giai đoạn ấy đang chậm lại. Không phải vì blockchain đã hoàn thiện, mà vì những mảnh nền tảng quan trọng nhất của tài chính onchain đã bắt đầu có hình dạng khá rõ. Chúng ta đã có nơi để phát hành tài sản, có stablecoin để làm tiền mặt, có DEX để trao đổi, có lending để vay mượn, có bridge để di chuyển tài sản và có những hệ sinh thái đủ lớn để một ứng dụng mới không phải tự xây lại mọi thứ từ đầu

Càng nhiều đường không có nghĩa càng cần thêm đường

Một chain mới bây giờ không chỉ cần nhanh. Nó cần stablecoin, wallet, bridge, oracle, market maker, developer, hạ tầng dữ liệu, custody và quan trọng nhất là người dùng cùng thanh khoản. Những thứ ấy không xuất hiện chỉ vì block time ngắn hơn vài trăm mili giây

Khi một hệ sinh thái đã đủ lớn, nó bắt đầu có quán xá, ngân hàng, khu dân cư và những con đường quen thuộc của riêng mình. Người dùng không dễ rời đi chỉ vì thành phố bên cạnh vừa làm một con đường đẹp hơn. Developer cũng vậy. Họ thường chọn nơi có tài sản, người dùng và công cụ đã sẵn sàng hơn là nơi có thông số kỹ thuật đẹp nhất

Vì thế, một generic chain mới sẽ ngày càng khó tạo ra lợi thế đủ lớn. Không phải không thể, nhưng câu hỏi đầu tiên không còn là nó nhanh đến đâu. Câu hỏi là nó tạo ra hoạt động kinh tế nào mà những nơi hiện tại chưa làm được

DEX cũng đã bước qua tuổi ngây thơ

DEX nhìn từ ngoài có vẻ đơn giản. Một smart contract, một giao diện đẹp, vài pool thanh khoản là đã có thể bắt đầu. Nhưng thứ khó nhất của một sàn giao dịch không nằm ở đoạn code. Nó nằm ở thanh khoản và order flow

Thanh khoản càng sâu thì giá càng tốt. Giá càng tốt thì càng có nhiều người giao dịch. Càng nhiều giao dịch thì càng hấp dẫn market maker đem thêm thanh khoản vào. Khi vòng lặp ấy đã chạy đủ lâu, người mới không chỉ cạnh tranh với một sản phẩm. Họ cạnh tranh với cả lịch sử giao dịch đã tích tụ phía sau nó

Đó là lý do hắn nghĩ sẽ ngày càng khó để xuất hiện một DEX mới chỉ với lời hứa swap tốt hơn một chút. Những nền tảng như Uniswap, Curve hay các hệ thống lending lớn đã dần trở thành lớp tài chính cơ bản. Chúng giống những khu chợ đã có người mua, người bán và đường vận chuyển hàng hóa. Muốn dựng một khu chợ mới bên cạnh, chỉ làm mái đẹp hơn thường không đủ

Người mới vẫn có thể thắng, nhưng theo một con đường khác

Hyperliquid là một ví dụ khiến hắn chú ý. Điểm thú vị không nằm ở việc họ xây thêm một blockchain. Họ bắt đầu từ một sản phẩm trading có nhu cầu rất rõ, kéo được trader, order flow và thanh khoản về trước. Khi hoạt động kinh tế đủ lớn, việc sở hữu hạ tầng riêng mới trở nên hợp lý

Trật tự đó khác khá nhiều so với chu kỳ trước. Khi ấy người ta thường xây chain trước, sau đó đi tìm developer, rồi hy vọng developer tạo ra ứng dụng và cuối cùng người dùng sẽ đến. Trong tương lai, một con đường tự nhiên hơn có thể là xây ứng dụng trước, tạo ra người dùng và dòng tiền, rồi chỉ khi hạ tầng cũ trở thành giới hạn mới cần một chain riêng

Điều tương tự cũng có thể xảy ra với DEX. Một sàn mới vẫn có thể lớn nếu nó mở ra một loại thị trường mà trước đây chưa tồn tại, hoặc giải quyết một cấu trúc giao dịch mà những nền tảng hiện tại chưa làm tốt. Lợi thế khi ấy không nằm ở việc copy cùng một thị trường với fee thấp hơn, mà nằm ở việc tạo ra một nhu cầu mới

Từ xây đường sang xây thành phố

Nếu nhìn theo cách đó, hắn không nghĩ cuộc chơi onchain đang kết thúc. Có khi nó chỉ đang đổi tầng

Ethereum, Solana, Base, Hyperliquid và một vài hệ sinh thái khác có thể dần trở thành những nơi người ta mặc định tìm đến để xây ứng dụng. Stablecoin dần đóng vai trò tiền mặt. DEX trở thành chợ. Lending trở thành thị trường tín dụng. Bridge và messaging trở thành đường vận chuyển tài sản giữa các khu vực

Khi hạ tầng cơ bản đã có, phần thú vị hơn nằm ở những thứ được đặt lên trên đó. Trái phiếu, tín dụng tư nhân, ngoại hối, prediction market, hàng hóa, cổ phiếu, bảo hiểm hay những loại phái sinh mà tài chính truyền thống hiện vẫn vận hành trong những hệ thống đóng có thể dần tìm đường lên chain

Lúc ấy, lợi thế không còn nằm nhiều ở việc ai tạo ra thêm một blockchain. Nó nằm ở việc ai hiểu một hoạt động kinh tế đủ sâu để đưa nó lên hạ tầng onchain mà vẫn giữ được thanh khoản, niềm tin và trải nghiệm đủ đơn giản cho người bình thường

Hắn nghĩ đây là một sự dịch chuyển khá tự nhiên. Những năm đầu người ta phải xây đường vì chưa có đường. Đến một lúc nào đó, bê tông không còn là thứ khan hiếm nhất nữa. Thứ khan hiếm chuyển thành những lý do đủ tốt để con người thật sự đi trên những con đường ấy

Nếu tiền, thanh khoản và đường ray đã ở đó, có lẽ câu hỏi đáng để nghĩ tiếp không phải là chain nào sẽ xuất hiện nữa, mà là phần nào của nền kinh tế ngoài đời sẽ là thứ tiếp theo bước lên chain?

❤️ cowriter aethery